Thông tư 87/2026/TT-BTC (“Thông tư 87”) vừa được ban hành cho mục đích hướng dẫn thi hành một phần của Nghị định 253/2026/NĐ-CP về thuế thu nhập cá nhân, đồng thời thay thế TT 111/2013/TT-BTC. Nội dung của Thông tư 87 chủ yếu hướng dẫn về hồ sơ giảm trừ gia cảnh, cách tính thuế TNCN từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh, đồng thời cũng thông tin đến doanh nghiệp và các cá nhân về cách thức cơ quan thuế soát xét dữ liệu của cá nhân từ các nền tảng chung. 

1. Hướng dẫn về hồ sơ xác định người phụ thuộc

Dựa theo Điều 4 của Thông tư số 87/2026/TT-BTC, hồ sơ xác định người phụ thuộc để được giảm trừ gia cảnh được quy định chi tiết cho từng nhóm đối tượng. Trước tiên, cần lưu ý một điểm đổi mới quan trọng: Cơ quan thuế sẽ ưu tiên khai thác dữ liệu thông tin trong Cổng Dịch vụ công Quốc gia, hệ thống giải quyết thủ tục hành chính và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành để làm căn cứ xác định người phụ thuộc. Người nộp thuế chỉ phải cung cấp các bản chụp giấy tờ vật lý (được liệt kê dưới đây) trong trường hợp cơ quan thuế không thể khai thác được dữ liệu trực tuyến.

Trường hợp phải nộp hồ sơ giấy, hồ sơ cụ thể cho từng nhóm bao gồm:

Đối với con cái

• Con đẻ: Bản chụp Giấy khai sinh (hoặc Quyết định nhận cha, mẹ, con) và bản chụp thẻ Căn cước của con (nếu con đã được cấp Căn cước).
• Con nuôi: Bản chụp Giấy khai sinh, bản chụp thẻ Căn cước của con (nếu có), và bản chụp Quyết định công nhận/Giấy chứng nhận nuôi con nuôi.
• Con riêng của vợ hoặc chồng: Bản chụp Giấy khai sinh của con, bản chụp thẻ Căn cước của con (nếu có), và bản chụp Giấy chứng nhận kết hôn của người nộp thuế để chứng minh mối quan hệ.
• Con từ đủ 18 tuổi trở lên bị khuyết tật hoặc mất năng lực hành vi dân sự: Ngoài các giấy tờ trên, cần thêm bản chụp Giấy xác nhận khuyết tật hoặc Giấy xác nhận mất năng lực hành vi dân sự.
• Con đang đi học (từ đủ 18 tuổi trở lên đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề, hoặc đang học phổ thông): Ngoài giấy tờ chứng minh quan hệ như trên, cần bổ sung thêm bản chụp thẻ sinh viên hoặc bản khai có xác nhận của nhà trường/giấy tờ chứng minh đang theo học.

Đối với vợ hoặc chồng Hồ sơ gồm: Bản chụp thẻ Căn cước và bản chụp Giấy chứng nhận kết hôn (hoặc giấy tờ khác chứng minh mối quan hệ vợ chồng do cơ quan có thẩm quyền cấp).

Đối với cha mẹ

• Cha đẻ, mẹ đẻ: Bản chụp thẻ Căn cước của cha/mẹ và bản chụp Giấy khai sinh của người nộp thuế (hoặc Quyết định nhận cha, mẹ, con).
• Cha nuôi, mẹ nuôi: Bản chụp thẻ Căn cước của cha/mẹ và bản chụp Quyết định công nhận nuôi con nuôi.
• Cha vợ/mẹ vợ, hoặc cha chồng/mẹ chồng: Bản chụp thẻ Căn cước của cha/mẹ; bản chụp Giấy khai sinh của vợ/chồng người nộp thuế; và bản chụp Giấy chứng nhận kết hôn của người nộp thuế.
• Cha dượng, mẹ kế: Bản chụp thẻ Căn cước của cha dượng/mẹ kế; bản chụp Giấy khai sinh của người nộp thuế; và bản chụp Giấy chứng nhận kết hôn giữa cha dượng/mẹ kế với cha đẻ/mẹ đẻ của người nộp thuế.

Đối với cá nhân khác không nơi nương tựa (mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng) Hồ sơ bao gồm: Bản chụp thẻ Căn cước, Bảng kê khai về người phải trực tiếp nuôi dưỡng (theo mẫu), cùng với các giấy tờ chứng minh mối quan hệ và giấy tờ chứng minh nghĩa vụ nuôi dưỡng người phụ thuộc (nếu có).

Đối với người không có khả năng lao động Nếu người phụ thuộc (thuộc các nhóm trên) là người không có khả năng lao động, thì ngoài các giấy tờ tương ứng của nhóm đó, hồ sơ cần có thêm giấy tờ chứng minh là người có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Đối với cá nhân cư trú là người nước ngoài Nếu không có các hồ sơ theo từng trường hợp cụ thể nêu trên, người nước ngoài phải có các tài liệu pháp lý tương đương đảm bảo đáp ứng điều kiện là người phụ thuộc và thể hiện được mối quan hệ giữa người nộp thuế với người phụ thuộc.

(Lưu ý: Doanh nghiệp, tổ chức cá nhân chi trả thu nhập có trách nhiệm lưu giữ và cung cấp đầy đủ hồ sơ chứng minh người phụ thuộc này để phục vụ thanh tra, kiểm tra).

2. Hướng dẫn tính thuế TNCN từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh

Dựa vào Điều 5 của Thông tư số 87/2026/TT-BTC, cách tính thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh được quy định rất rõ ràng với công thức cụ thể như sau:

Công thức tính thuế chung Thuế TNCN đối với chứng khoán phái sinh được tính theo từng lần chuyển nhượng bằng công thức: Thuế TNCN = Giá chuyển nhượng x Thuế suất 0,1%.

Cách xác định Giá chuyển nhượng (áp dụng đối với hợp đồng tương lai) Giá chuyển nhượng hợp đồng tương lai từng lần được xác định bằng công thức sau: Giá chuyển nhượng = [Giá thanh toán của hợp đồng tương lai (tại thời điểm xác định thu nhập) x Hệ số nhân hợp đồng x Số lượng hợp đồng x Tỷ lệ ký quỹ ban đầu] / 2.

Lưu ý: Tỷ lệ ký quỹ ban đầu trong công thức này được áp dụng theo mức do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam công bố theo quy định.

Thời điểm xác định thu nhập tính thuế: Thời điểm để chốt tính thuế đối với chứng khoán phái sinh (hợp đồng tương lai) được quy định là một trong hai thời điểm sau:

• Thời điểm khớp lệnh mua, bán hợp đồng tương lai của nhà đầu tư trên hệ thống giao dịch của Sở Giao dịch chứng khoán.
• Thời điểm hợp đồng tương lai đáo hạn.

3. Thời điểm áp dụng giảm trừ gia cảnh cho kỳ tính thuế 2026

Theo Điều 6 của Thông tư 87/2026/TT-BTC, mặc dù Thông tư này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026, nhưng các nội dung liên quan đến thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú (bao gồm các quy định mới về giảm trừ gia cảnh) sẽ được áp dụng ngay từ kỳ tính thuế năm 2026. Điều này có nghĩa là các quy định mới (như việc nâng mức thu nhập tối đa của người phụ thuộc lên 03 triệu đồng/tháng hay thay đổi về hồ sơ chứng minh) sẽ được áp dụng xuyên suốt cho toàn bộ thu nhập của cả năm 2026, chứ không chỉ bắt đầu tính từ tháng 7.